Nauwelijks aanwijzingen dat oversterfte door hittegolven later wordt gecompenseerd
Hooguit 15% harvesting
Tijdens de uitzonderlijk warme zomer van 2026 werden in België naar schatting 2.935 extra overlijdens geregistreerd. Soms wordt die oversterfte gerelativeerd met het zogenaamde harvesting-effect: het verschijnsel waarbij kwetsbare mensen tijdens een hittegolf vroegtijdig overlijden, terwijl ze anders mogelijk enkele weken of maanden later zouden zijn overleden.
De nieuwste sterftecijfers bieden voorlopig echter weinig ondersteuning voor de veronderstelling dat een groot deel van deze overlijdens kort nadien wordt gecompenseerd.
In september 2026 overleden in België 8.054 mensen. Dat zijn ongeveer 444 overlijdens minder dan het gemiddelde van september in de vier voorgaande jaren. Die daling komt overeen met slechts 15% van de oversterfte tijdens de hittegolven. Zelfs wanneer we die volledige daling hypothetisch zouden toeschrijven aan het harvesting-effect, zou dus slechts een beperkt gedeelte van de eerdere oversterfte worden gecompenseerd.
Bovendien verliep september opvallend warm en droog. In Ukkel bedroeg de gemiddelde temperatuur 17,4°C, tegenover normaal 15,2°C. Dergelijke weersomstandigheden kunnen de sterfte beïnvloeden, onder andere door minder koudebelasting. Ook verschillen in de verspreiding van luchtweginfecties kunnen een rol spelen. Het is bijgevolg niet aangetoond dat de lagere sterfte in september helemaal het gevolg is van het harvesting-effect. Al zal een gedeelte daar zeer waarschijnlijk wel mee te maken hebben.
Gemiddeld 11,8 levensjaren verloren
Een bijkomend belangrijk gegeven komt uit onderzoek van Sciensano. Volgens een analyse van de zware hittegolf van juni 2026 gingen er gemiddeld 11,8 levensjaren verloren per bijkomend overlijden.
Bij mannen tussen 45 en 64 jaar liep dat gemiddelde zelfs op tot 24,6 verloren levensjaren.
Deze cijfers spreken de veronderstelling tegen dat de slachtoffers van de hittegolven voornamelijk mensen waren die zonder de hitte nog slechts enkele weken of maanden te leven hadden.
Hoewel het harvesting-effect wetenschappelijk bestaat, mag het dus niet worden gebruikt om de gezondheidsimpact van extreme hitte te minimaliseren.
Conclusie
De sterftecijfers van september tonen geen omvangrijke compensatie van de uitzonderlijke oversterfte tijdens de zomer van 2026.
De belangrijkste conclusie blijft dat de uitzonderlijke hittegolven van afgelopen zomer niet alleen duizenden bijkomende overlijdens veroorzaakten, maar volgens de analyse van Sciensano ook gepaard gingen met een aanzienlijk verlies aan resterende levensjaren.
Bronnen: Statbel, KMI en Sciensano.
